Przesiąknięte buty i zimny wiatr – jak uniknąć hipotermii latem w górach

18 października 2026 Wyłączono przez admin

Hipotermia może wystąpić w górach także latem. Gdy deszcz przemoczy ubranie i buty, a wiatr odbiera ciepło, organizm może wychładzać się szybciej, niż zdoła je wytwarzać — zwłaszcza podczas postoju, po intensywnym podejściu lub na trasie trwającej dłużej, niż planowano. Najlepsza ochrona to ograniczenie przemakania, sucha odzież na zmianę i decyzja o odwrocie, zanim zmęczenie utrudni bezpieczny powrót.

Dlaczego latem można wychłodzić się w górach?

Ciepły poranek u podnóża nie mówi wiele o warunkach na odsłoniętym grzbiecie. Wraz z wysokością temperatura zwykle spada, a wiatr może być silniejszy niż w dolinie. Tatrzański Park Narodowy podaje orientacyjnie spadek temperatury o około 1°C na każde 100 metrów wysokości. Nie jest to jednak stała wartość, którą można zastosować do każdej wycieczki — znaczenie mają aktualna pogoda, pora dnia i miejsce na szlaku.

Najbardziej niebezpieczne bywa połączenie wilgoci, wiatru i długiego czasu ekspozycji. Mokry materiał gorzej chroni przed chłodem, a wiatr nasila odbieranie ciepła. Dotyczy to nie tylko ulewy. Ubranie może być wilgotne od potu po podejściu; gdy zwolnisz, zatrzymasz się albo wyjdziesz na otwarty teren, szybko poczujesz zimno.

Przesiąknięte buty same w sobie nie oznaczają jeszcze hipotermii. Są jednak sygnałem, że ochrona przed pogodą zawiodła. Mokre skarpety wychładzają stopy i pogarszają komfort marszu, a jeśli równocześnie przemokły spodnie i kurtka, trudniej zachować ciepło całego ciała. Gdy dochodzą zmęczenie, głód, opóźnienie lub konieczność czekania na szlaku, sytuacja staje się poważniejsza.

Wyniki doświadczeń pokazują, że marsz nie daje pewnej ochrony przed wychłodzeniem. W badaniu, w którym 18 uczestników szło przez maksymalnie pięć godzin przy temperaturze 5°C, w deszczu i wietrze, dwie osoby osiągnęły temperaturę głęboką ciała 35°C. Badacze zaznaczyli, że u części osób zagrożenie może pojawić się wcześniej niż po czterech godzinach. Nie jest to „bezpieczny czas” do wykorzystania przy planowaniu wycieczki: warunki na szlaku i odporność poszczególnych osób są różne.

Jak przygotować się na deszcz i zimny wiatr?

Przed wyjściem sprawdź prognozę dla obszaru górskiego, a nie tylko dla miejscowości, w której zaczynasz trasę. Zwróć uwagę na temperaturę, opady, wiatr i możliwość pogorszenia pogody w godzinach powrotu. IMGW udostępnia serwis pogodowy poświęcony górom. Jeśli zapowiadany jest silny wiatr, rozsądniej zmienić plan lub zrezygnować z wyjścia; taki wybór zaleca również Tatrzański Park Narodowy.

Odzież powinna chronić przed deszczem i wiatrem, ale pozwalać regulować ciepło podczas wysiłku. Zbyt gruby zestaw założony od początku podejścia może doprowadzić do przepocenia. Gdy marsz staje się intensywny, rozepnij lub zdejmij warstwę, zanim zrobi się bardzo gorąco. Przed postojem, na odsłoniętym odcinku albo przy pierwszych oznakach deszczu załóż osłonę ponownie. Nie czekaj z kurtką przeciwdeszczową, aż ubranie pod nią będzie mokre.

W plecaku warto mieć suchą warstwę do założenia na postoju oraz zapasowe skarpety. Schowaj je w szczelnym worku lub innym zabezpieczeniu przed wodą — zapas przemoczony razem z resztą bagażu niewiele pomoże. Wybierając buty, pamiętaj też, że nawet obuwie chroniące przed deszczem może nabrać wody od góry, na przykład podczas przechodzenia przez głęboką kałużę lub przy silnym opadzie. Przy dłuższej trasie zapas suchych skarpet daje możliwość poprawy komfortu, jeśli uda się osuszyć stopy i znaleźć miejsce na bezpieczny postój.

Przygotowanie dotyczy również czasu. Zaplanuj trasę odpowiednią do tempa najsłabszej osoby w grupie, krótszy wariant powrotu i moment, w którym zawrócisz niezależnie od odległości do celu. Zostaw komuś informację o trasie oraz przewidywanej godzinie powrotu. Latarka i podstawowa apteczka w plecaku nie zapobiegają wychłodzeniu, ale są ważne, gdy opóźnienie sprawi, że powrót przypadnie po zmroku.

Co zrobić, gdy buty i ubranie już przemokły?

Najpierw oceń, czy możesz szybko dotrzeć do osłoniętego miejsca, schroniska lub bezpiecznego zejścia. Nie zatrzymuj się na długi postój na wietrze tylko po to, by uporządkować plecak. Jeśli musisz się przebrać, znajdź osłonę i chroń suche rzeczy przed deszczem podczas wyjmowania ich z bagażu.

Po przemoczeniu szczególnie przydają się trzy działania:

Załóż suchą warstwę odzieży i osłoń ją przed wiatrem oraz dalszym deszczem.
Jeśli masz suche skarpety, zmień je po osuszeniu stóp, o ile można to zrobić w bezpiecznym, osłoniętym miejscu.
Skróć trasę lub zawróć, gdy nie możesz odzyskać komfortu cieplnego albo pogoda nadal się pogarsza.

Sama zmiana skarpet nie rozwiąże problemu, jeśli od razu nasiąkną wodą pozostałą w butach. Mimo to warto mieć suchą parę: może przydać się po dotarciu do schroniska, na dłuższym postoju pod dachem lub po zakończeniu mokrego odcinka. Priorytetem jest ochrona tułowia i ograniczenie dalszej utraty ciepła, nie zaś za wszelką cenę dokończenie zaplanowanej trasy.

Jeśli osoba jest przytomna, sprawna i może bezpiecznie iść, spokojny marsz w kierunku schronienia może pomóc jej utrzymać ciepło. Nie należy jednak traktować ruchu jako uniwersalnego sposobu ratowania kogoś, kto jest wyraźnie osłabiony, ma zaburzenia świadomości lub nie idzie pewnie. W takiej sytuacji dalszy marsz może zwiększyć ryzyko upadku i opóźnić pomoc.

Jak rozpoznać wychłodzenie i kiedy wezwać pomoc?

Hipotermia oznacza spadek temperatury głębokiej ciała poniżej 35°C, ale na szlaku zwykle nie masz możliwości jej zmierzenia. Dlatego obserwuj zachowanie i sprawność osoby narażonej na chłód. Alarmujące są nasilające się dreszcze, wyraźne osłabienie, trudność w wykonywaniu prostych czynności, chwiejny krok, spowolnione odpowiedzi i dezorientacja. Nie czekaj na potwierdzenie temperatury termometrem, jeśli stan osoby budzi niepokój.

Przerwij ekspozycję na deszcz i wiatr. Osłoń wychłodzoną osobę, odizoluj ją od mokrego podłoża i, jeśli da się to zrobić bezpiecznie, zastąp mokre ubranie suchym. Osobie w pełni przytomnej, która może swobodnie przełykać, można podać ciepły napój. Nie podawaj alkoholu ani niczego do picia komuś, kto jest splątany lub ma trudności z przełykaniem.

Przy zaburzeniach świadomości, znacznym osłabieniu, problemach z poruszaniem się albo gdy nie możecie bezpiecznie dotrzeć do schronienia, wezwij pomoc pod numerem 112. Podaj możliwie dokładne położenie, stan poszkodowanego i warunki na miejscu. Do czasu przybycia pomocy chroń go przed dalszym wychłodzeniem, zamiast zmuszać do marszu lub próbować gwałtownie ogrzewać.

Najważniejsza decyzja często zapada wcześniej, zanim pojawią się poważne objawy. Jeśli deszcz się nasila, suche ubranie jest już zużyte, a powrót potrwa dłużej, niż zakładano, zmiana planu jest sposobem ograniczenia ryzyka — nie porażką wycieczki.

Przeczytaj również:

KategoriaRóżności

Rękodzieło w domu — dlaczego warto zostawić miejsce na przedmioty z duszą